Ο ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο οξύνεται στη διάρκεια των τελευταίων μηνών, περνώντας από διαδοχικές φάσεις κορυφώσεων και υφέσεων. Κυβέρνηση και ΜΜΕ έχουν εξαπολύσει εδώ και μήνες μια εθνική εκστρατεία εναντίον της Τουρκίας, για λογαριασμό των Ελλήνων καπιταλιστών και των συμμάχων τους. Σύσσωμη η αντιπολίτευση του κοινοβουλίου, από αριστερά και δεξιά, πλειοδοτεί σε εθνικισμό και πολεμοχαρείς κραυγές. Διαλαλούν όλοι την «προκλητικότητα» του Ερντογάν, συγκαλύπτοντας έτσι ότι η πραγματική αιτία της κρίσης στη Μεσόγειο είναι η σταθερή προσπάθεια των τελευταίων ελληνικών κυβερνήσεων να μοιράσουν την Ανατολική Μεσόγειο με τους συνεργάτες τους, την Κύπρο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ιταλία, κλείνοντας τον αντίπαλο τουρκικό καπιταλισμό σε μια στενή λωρίδα θάλασσας γύρω από τις ακτές της.
Εθνικοί μύθοι και διεθνές δίκαιο
Οι κυβερνήσεις, τα αστικά κόμματα και τα ΜΜΕ έχουν καλλιεργήσει διαχρονικά και συστηματικά μύθους που έχουν φτάσει να θεωρούνται αλήθειες, πέραν πάσης αμφιβολίας. Κυβερνητικοί εκπρόσωποι, αρχηγοί κομμάτων και ωρυόμενοι δημοσιογράφοι μπορούν να καταγγέλλουν, όσο θέλουν, τουρκικές προκλήσεις και παραβιάσεις, αλλά δεν μπορούν να αλλάξουν το γεγονός ότι το ελληνικό κράτος είναι, τουλάχιστον εξίσου, επιθετικό με το τουρκικό στον μεταξύ τους ανταγωνισμό. Φυσικά, αυτός ο ανταγωνισμός είναι βαθιά αντιδραστικός ανεξαρτήτως του ποιος δίνει την αφορμή κάθε φορά. Αλλά δεν αποτελείται από μονομερείς τουρκικές ενέργειες. Το πλέον διαδεδομένο «πειστήριο» της τουρκικής προκλητικότητας διαχρονικά αποτελούν οι δεκάδες «παραβιάσεις» του εναέριου χώρου του ελληνικού κράτους από τουρκικά πολεμικά αεροσκάφη. Τελευταία, πρωταγωνιστικό ρόλο στην κυρίαρχη αφήγηση έχουν οι κινήσεις του Oruç Reis στην Ανατολική Μεσόγειο και οι υποτιθέμενες παραβιάσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Επιπλέον, η Τουρκία κατηγορείται για αναθεωρητισμό, δηλαδή αμφισβήτηση των υφιστάμενων διεθνών συνθηκών. Όμως, η συνθήκη της Λωζάννης, όπως και κάθε συνθήκη, επιβλήθηκε υπό έναν συγκεκριμένο συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ των εμπλεκόμενων καπιταλιστικών τάξεων και των (πάντα) εμπλεκόμενων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, και στην πορεία ήταν πάντα υποκείμενη στην αλλαγή αυτών των συσχετισμών. Έτσι, η παραβίασή της δεν είναι καθόλου το ταμπού που παρουσιάζει η ελληνική πλευρά. Αντιθέτως, την έχει και η ίδια παραβιάσει ή αναθεωρήσει, στην πράξη, αρκετές φορές. Πρώτα από όλα, αρκετοί, από όσους υπερασπίζονται με πάθος τη Λωζάννη, θα έχουν σίγουρα υπηρετήσει τη στρατιωτική τους θητεία στη Σαμοθράκη, στη Λήμνο, στη Λέσβο, στη Σάμο ή σε κάποιο άλλο από τα νησιά που η συνθήκη όριζε ρητά ως αποστρατιωτικοποιημένες ζώνες. Ή μπορεί να την έχουν υπηρετήσει σε ένα από τα Δωδεκάνησα, που, σύμφωνα με τη συνθήκη, δεν ανήκαν καν στην Ελλάδα, αλλά στην Ιταλία. Το ελληνικό κράτος εγκατέστησε σε διάφορες φάσεις στρατό σε όλα τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, κατά παράβαση των υφιστάμενων συνθηκών και χωρίς επικύρωση από καμία νέα συνθήκη. Ας πάρουμε όμως και το παράδειγμα των περιβόητων τουρκικών παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου. Στην ουσία, όλη η αντιπαράθεση για τους εναέριους χώρους και τα χωρικά ύδατα αφορά περιοχές τις οποίες η συνθήκη της Λωζάννης δεν έδινε ούτε στο ένα ούτε στο άλλο κράτος. Η συνθήκη προέβλεπε χωρικά ύδατα και εναέριο χώρο στα 3 ναυτικά μίλια από τις ακτογραμμές, και για τις δύο χώρες. Σε μεταγενέστερες φάσεις, τα χωρικά ύδατα του ελληνικού κράτους, αρχικά (1936), και του τουρκικού, αργότερα (1964), επεκτάθηκαν στα 6 ναυτικά μίλια. Μια τέτοια συμμετρία δεν αποκαταστάθηκε ποτέ όμως στον εναέριο χώρο. Το 1931, η Ελλάδα ανακήρυξε μονομερώς τον δικό της εναέριο χώρο στα 10 μίλια, με αποτέλεσμα να είναι πιθανότατα η μοναδική χώρα που έχει εναέριο χώρο μεγαλύτερο από τα χωρικά της ύδατα. Οι “τουρκικές παραβιάσεις”, για τις οποίες ακούμε κάθε μέρα, αναφέρονται σε πτήσεις τουρκικών αεροσκαφών εντός των 4 αυτών μιλίων που το ελληνικό κράτος αυθαίρετα προσεταιρίστηκε.
Το ότι το Oruç Reis επιχειρεί στην «ελληνική υφαλοκρηπίδα» είναι χονδροειδής ανακρίβεια. Στην περιοχή δεν υπάρχει ούτε ελληνική, ούτε τουρκική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης για το Δίκαιο της Θάλασσας (1958) -την οποία βέβαια η Τουρκία δεν έχει υπογράψει- όταν υπάρχουν αντιτιθέμενα συμφέροντα, η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας προϋποθέτει συμφωνία των δύο μερών. Τέτοια συμφωνία δεν υπάρχει. Δεν πρόκειται λοιπόν για ελληνική υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ, αλλά για θαλάσσια περιοχή την οποία διεκδικούν και οι δύο χώρες. Επομένως και η αναφορά των αξιωματούχων των ΗΠΑ σε «αμφισβητούμενες περιοχές» είναι απλώς ρεαλιστική περιγραφή της κατάστασης και όχι μια υποτιθέμενη κίνηση ενάντια στα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας, όπως πολλοί προσπάθησαν να υποστηρίξουν, αναμασώντας τον βολικό μύθο ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να «μας» ρίξουν, κι ελπίζοντας να περιβάλουν έτσι τις ελληνικές επιδιώξεις με μια κίβδηλη αντιιμπεριαλιστική αίγλη. Το ότι στην αντιδικία αυτή το διεθνές δίκαιο είναι με το μέρος της Ελλάδας είναι επίσης μύθος. Η Ελλάδα διεκδικεί πλήρη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων για όλα τα νησιά της, συμπεριλαμβανομένου όχι μόνο του Καστελόριζου, ενός νησιού λίγων εκατοντάδων κατοίκων που βρίσκεται απέναντι από τουρκικές πόλεις εκατοντάδων χιλιάδων, αλλά και της ακατοίκητης Στρογγύλης (που είναι απαραίτητη για να υπάρξει συνεχής υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ με την Κύπρο). Με βάση την ερμηνεία της για την υφαλοκρηπίδα, η Ελλάδα, αποκτά θεωρητικά τη δυνατότητα, εκτός από το να μετατρέψει το Αιγαίο σε ελληνική λίμνη, να δημιουργήσει μια συνεχή ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου, η οποία θα απέκλειε εντελώς την Τουρκία από κάθε εκμετάλλευση (κυρίως κοιτασμάτων φυσικού αερίου ή πετρελαίου) στη Μεσόγειο. Οι ελληνικές κυβερνήσεις ισχυρίζονται διαχρονικά ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας (Σύμβαση του Μοντέγκο Μπαίυ, 1982) δικαιώνει τις ελληνικές θέσεις, αποσιωπώντας, βέβαια, ότι η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη συγκεκριμένη σύμβαση, και επομένως δεν δεσμεύεται από αυτή (η ίδια συμφωνία είναι που προβλέπει και το περιβόητο δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια). Ακόμα και αν η Τουρκία υποχρεωνόταν να αποδεχτεί ότι τα νησιά έχουν κανονικά υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, το εύρος των ζωνών αυτών ούτε αυτονόητο είναι, ούτε προκύπτει από τη συνθήκη. Η Ελλάδα απαιτεί οριοθέτηση με βάση την αρχή της «μέσης γραμμής», πράγμα που την ευνοεί συντριπτικά. Ωστόσο, η διεθνής πρακτική, αλλά και η ίδια η σύμβαση, προβλέπουν την «αρχή της ευθυδικίας», σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να συνυπολογιστεί το τι είναι γενικότερα δίκαιο κατά περίπτωση· είναι δίκαιο ένα ακατοίκητο νησί ή ένα νησί με ελάχιστο πληθυσμό να αποκλείει εκατοντάδες χιλιόμετρα πυκνοκατοικημένων ακτών και ουσιαστικά ένα ολόκληρο κράτος 80 εκατομμυρίων; Η διεθνής εμπειρία, πάντως, δείχνει ότι στις περιπτώσεις όπου μικρά νησιά βρίσκονται κοντά στις ακτές μεγάλων παράκτιων χωρών, κατά κανόνα τους αναγνωρίζεται πολύ μειωμένη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ (διαμάχη Γαλλίας-Καναδά για τα Νησιά Σαιν-Πιερ και Μικελόν, διαμάχη Γαλλίας-Βρετανίας για τα νησιά της Μάγχης, διαμάχη Γερμανίας-Δανίας-Ολλανδίας για τα νησιά της Βόρειας Θάλασσας).
Ό,τι φαίνεται σε αυτή την πλευρά του Αιγαίου ως αυτονόητο δίκαιο της Ελλάδας, επειδή έτσι προβάλλεται από κάθε επίσημη πηγή εδώ και δεκαετίες, μπορεί κάλλιστα να θεωρείται στην άλλη πλευρά του Αιγαίου αυτονόητο δίκαιο της Τουρκίας. Στην πραγματικότητα, νομικά, κανείς δεν έχει, αυτονόητα, δίκαιο. Αν ήταν έτσι, γιατί να μην έχουν επιλυθεί οι διαφορές; Λόγω μιας ανεξήγητης υποχωρητικότητας των ελληνικών κυβερνήσεων; Και τότε πώς συμβαίνει οι τουρκικές κυβερνήσεις να κατηγορούνται από τους δικούς τους εθνικιστικούς κύκλους επίσης ως ενδοτικές; Για παράδειγμα, ο Κιλιντσάρογλου κατηγορεί τον Ερντογάν ότι, επί των ημερών του, 16 νησίδες στο Αιγαίο απέκτησαν, για πρώτη φορά, ελληνική σημαία. Οι νησίδες αυτές από την πλευρά τις Τουρκίας θεωρούνται γκρίζες ζώνες, γιατί δεν έχουν παραχωρηθεί ονομαστικά στην Ελλάδα (ή, πριν από αυτή, στην Ιταλία) ούτε με τη Λωζάννη ούτε με καμία άλλη συνθήκη, πράγμα που είναι αληθές. Σε αυτήν ακριβώς την αντιπαράθεση ανήκουν και τα γεγονότα του 1996 στα Ίμια. Αν επιμένουμε στο νομικό σκέλος, δεν συμβαίνει επειδή η ουσία είναι αυτή, αλλά για να δείξουμε ότι δεν υπάρχει κάποιο πραγματικό δίκαιο που η Ελλάδα έχει με το μέρος της. Στην ουσία, αποφασίζουν οι πολιτικοί και οικονομικοί συσχετισμοί. Για αυτό τον λόγο, δεν υπάρχει μεγαλύτερη αφέλεια (ή απάτη) από το να εναποθέτει κανείς τις ελπίδες για ειρήνη στη Λωζάννη ή σε οποιαδήποτε άλλη συνθήκη μεταξύ καπιταλιστικών και ιμπεριαλιστικών κρατών. Ανεξαρτήτως αυτού, η συνθήκη της Λωζάννης σίγουρα δεν είναι κάτι που μπορεί να υπερασπιστεί κανείς, αν θέλει να μιλά στο όνομα της αυτοδιάθεσης και της συνεργασίας των λαών. Είναι η συνθήκη η οποία, μεταξύ άλλων, καθόρισε το διαμοιρασμό της Μέσης Ανατολής σε σφαίρες ιμπεριαλιστικής επιρροής της Βρετανίας και της Γαλλίας, απέκλεισε την εθνική αυτοδιάθεση των Κούρδων και προετοίμασε το έδαφος για τον επίσημο ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων με τις ανταλλαγές πληθυσμών. Το επικίνδυνο δεν είναι, γενικώς και αορίστως, η αμφισβήτηση του ταξικού και ιμπεριαλιστικού status quo, αλλά οι επιθετικοί και φιλοπόλεμοι ανταγωνισμοί των γειτονικών αστικών τάξεων της Ελλάδας και της Τουρκίας.
Η ατζέντα της ελληνικής αστικής τάξης
Η ελληνική κυβέρνηση κλιμακώνει την επιθετικότητά της κάνοντας το παν για να απομονώσει διπλωματικά την Τουρκία. Αναζητά συμμάχους σε κάθε αντιδραστική κυβέρνηση της ευρύτερης περιοχής (στον δικτάτορα Σίσι της Αιγύπτου, στον δήμιο των Παλαιστινίων Νετανιάχου, στους μονάρχες της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ). Παίζει τον ρόλο του έμπιστου συνεργάτη των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην περιοχή, ενάντια στην Τουρκία και τις σχέσεις της με τη Ρωσία. Ζητά από την ΕΕ να επιβάλει κυρώσεις για λογαριασμό της. Σαφής στόχος της Ελλάδας είναι μια συνεχής ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, που θα συνορεύει με τις ΑΟΖ των συμμάχων της, του Ισραήλ και της Αιγύπτου στα ανατολικά, και της Ιταλίας στα δυτικά, σε έναν θαλάσσιο χάρτη στον οποίο η Τουρκία δεν θα έχει καμία θέση. Οι συμφωνίες για οριοθέτηση ΑΟΖ με Ιταλία (τον Ιούνιο) και Αίγυπτο (τον Αύγουστο), καθώς και η επέκταση της υφαλοκρηπίδας των νησιών του Ιονίου στα 12 ΝΜ, είναι μέρη αυτού του σχεδιασμού. Βασικό όπλο της Ελλάδας στην προσπάθειά της να αποκλείσει την Τουρκία από τη Μεσόγειο είναι η σχετική εύνοια που απολαμβάνει αυτή τη στιγμή στο εσωτερικό του δυτικού καπιταλιστικού μπλοκ, εκ μέρους των ΗΠΑ και μεγάλων δυνάμεων της ΕΕ (Γαλλία κ.ά), κυρίως λόγω της μερικής διπλωματικής στροφής της Τουρκίας προς τη Ρωσία. Αυτή η σχετική εύνοια αποκαλύπτεται και από την πρόσφατη επίσκεψη του αμερικανού υπουργού εξωτερικών Πομπέο στην Κρήτη και τη Θεσσαλονίκη που αφορούσε την αναβάθμιση της βάσης της Σούδας και το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης· ο Πομπέο δήλωσε, μάλιστα, πως «οι ελληνο-αμερικανικές σχέσεις βρίσκονται στο ψηλότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών» και ταυτόχρονα ακύρωσε την επίσκεψή του στην Τουρκία. Η ελληνική κυβέρνηση δέχθηκε με ικανοποίηση την εκλογή του Μπάιντεν, εκτιμώντας πως πλέον ο αμερικανός πρόεδρος θα ευθυγραμμιστεί πλήρως με τη γραμμή της γραφειοκρατίας του αμερικανικού υπουργείου εξωτερικών και θα απομονώσει ακόμα περισσότερο την Τουρκία. Αυτό εξάλλου αποδεικνύεται και από τις επιθετικές κινήσεις του γαλλικού στόλου και του αεροπλανοφόρου Ντε Γκολ στην ανατολική Μεσόγειο και τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με Γαλλία και ΗΠΑ διαδοχικά. Το παραλίγο θερμό επεισόδιο με την «επακούμβηση» και τις «εκτεταμένες φθορές» της τουρκικής φρεγάτας Kemal Reic, αξιοποιήθηκε για να αποδείξει το αξιόμαχο του ελληνικού πολεμικού ναυτικού και να τονώσει το «εθνικό φρόνημα».
Μπορεί η Ελλάδα να είναι η 2η χώρα του ΝΑΤΟ σε πολεμικές δαπάνες (2,6% του ΑΕΠ), αλλά στη φετινή ΔΕΘ ο πρωθυπουργός επέλεξε να εξαγγείλει περαιτέρω νέες δαπάνες δισεκατομμυρίων για όπλα: αγορά 18 γαλλικών μαχητικών αεροπλάνων Rafale, 4 φρεγατών, αμερικανικών ελικοπτέρων Romeo, αναβάθμιση των γερμανικών φρεγατών MEKO και των αμερικανικών F-16, ανασυγκρότηση της πολεμικής βιομηχανίας (ΕΛΒΟ, ΕΒΑ) με ιδιωτικά κεφάλαια και λειτουργία των ναυπηγείων που ιδιωτικοποιήθηκαν ή πρόκειται να ιδιωτικοποιηθούν (Σύρος, Ελευσίνα, Σκαραμαγκάς) για νηολόγηση και επισκευή πολεμικών πλοίων. Η περσινή Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας με τις ΗΠΑ που αφορά την ένταξη στο πρόγραμμα των F-35 και την αναβάθμιση των αμερικανικών βάσεων σε ελληνικό έδαφος, διευρύνεται. Ταυτόχρονα, τη στιγμή που η δημόσια υγεία και η εκπαίδευση ασφυκτιούν από τις συνεχείς περικοπές και την υποστελέχωση, η κυβέρνηση τάζει 15.000 προσλήψεις στις ένοπλες δυνάμεις. Για να ενισχύσει τη μιλιταριστική διαμόρφωση της νεολαίας, αυξάνει τη στρατιωτική θητεία στους 12 μήνες και εξαγγέλλει υποχρεωτική στράτευση στα 18. Την ίδια στιγμή, το ελληνικό κράτος διατηρεί τις ένοπλες δυνάμεις σε ετοιμότητα, κρατά τους φαντάρους κλεισμένους χωρίς άδειες και στέλνει φύλλα πορείας για ενδεχόμενη επιστράτευση σε όλη τη χώρα. Ακόμα, η ελληνική κυβέρνηση χρησιμοποιεί τους πρόσφυγες με εργαλειακό τρόπο. Μόλις η Τουρκία έθεσε θέμα ασφαλούς ναυσιπλοΐας και άρα δικαιωμάτων στη θάλασσα, φρόντισε με θράσος να στήσει το επικοινωνιακό σόου με την «παρενόχληση» των ελληνικών σκαφών από τουρκικά κατά την επιχείρηση διάσωσης προσφύγων στη Χάλκη, τη στιγμή που μόλις λίγες μέρες πριν η Ελλάδα είχε γίνει βούκινο παγκοσμίως για τις εγκληματικές παράνομες θαλάσσιες επαναπροωθήσεις προσφύγων με βάρκες.
Κοινοβουλευτική αριστερά και πατριωτική πλειοδοσία
Την ώρα που η κυβέρνηση υλοποιεί την επιθετική ατζέντα της αστικής τάξης κάνοντας τους ανάλογους ελιγμούς, η αντιπολίτευση πλειοδοτεί σε εθνικιστικές και μιλιταριστικές κορώνες. Ιδιαίτερα στην καλοκαιρινή περίοδο της όξυνσης, η κοινοβουλευτική αριστερά βρέθηκε να κάνει κριτική στη δεξιά κυβέρνηση από τα δεξιά.
Ο ΣΥΡΙΖΑ ανερυθρίαστα παίζει το παιχνίδι που έπαιξε ο Μητσοτάκης απέναντί του στην περίπτωση της ιμπεριαλιστικής συμφωνίας των Πρεσπών: υποκρίνεται ότι διαφωνεί με τον πραγματιστικό κυβερνητικό εθνικισμό και προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τα χειρότερα εθνικιστικά αντανακλαστικά στην κοινωνία, επικρίνοντας την κυβέρνηση για υποτονική επιχειρησιακή αντίδραση στις σεισμικές έρευνες και για ενδοτισμό. Κατηγορεί την κυβέρνηση της ΝΔ πως στις συμφωνίες για ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο υποχώρησε από την «εθνική γραμμή» και αποδέχθηκε αφενός την αρχή της αναλογικότητας αντί γι’ αυτή της μέσης γραμμής και αφετέρου μειωμένη επήρεια στην υφαλοκρηπίδα των νησιών της Κεφαλονιάς, της Κρήτης και της Ρόδου. Επιτίθεται στην Τουρκία για αναθεωρητισμό και για δήθεν παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων και ταυτόχρονα προσπαθεί να χαϊδέψει ένα αντιιμπεριαλιστικό ακροατήριο κατακρίνοντας την συνεργασία ΗΠΑ-Τουρκίας στη Λιβύη και την ουδετερότητα της ΕΕ στον ρόλο του διαμεσολαβητή. Ξεχνάει φυσικά τα πεπραγμένα του ως κυβέρνηση που κινούνταν στην ίδια ακριβώς κατεύθυνση με αυτή της σημερινής κυβέρνησης.
Το ΚΚΕ καταγγέλλει την κυβέρνηση για ενδοτισμό και εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στις συμφωνίες για ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο. Ανάγει ως κυρίαρχο ζήτημα την άρνηση της συνεκμετάλλευσης, ενώ καταγγέλλει με ζήλο την Τουρκία για προκλητικότητα-επιθετικότητα και αναθεωρητισμό, δηλητηριάζοντας την εργατική τάξη με εθνικισμό. Υιοθετεί το σύνολο των εθνικών μύθων, αφού υπερασπίζεται τις πτυχές του Διεθνούς Δικαίου και των συνθηκών που ευνοούν το ελληνικό κράτος, και προειδοποιεί πως κάθε αμφισβήτησή τους «ρίχνει νερό στον μύλο των διεκδικήσεων της τουρκικής αστικής τάξης». Όταν αναφέρεται σε «καμία αλλαγή συνόρων», κάνει το ατόπημα να ταυτίζει τα σύνορα με την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ που διεκδικεί η ελληνική αστική τάξη. Τέλος, την ώρα που ο Πομπέο επισκέπτεται την Ελλάδα με προνομιακούς όρους, το ΚΚΕ υπερθεματίζει σε αντιιμπεριαλιστική ρητορική για την προνομιακή σχέση ΗΠΑ-Τουρκίας.
Ακόμα και ο Βαρουφάκης ξέχασε τις προεκλογικές του δηλώσεις ότι οι υδρογονάνθρακες θα πρέπει να παραμείνουν στον πάτο της Μεσογείου και ζήτησε παύση των διμερών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία και, αν χρειαστεί, μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ.
Η εργατική τάξη και τα καθήκοντά μας
Τα μισόλογα με τα οποία απαντούν τμήματα της μη κοινοβουλευτικής αριστεράς ή και της αναρχίας δεν προσφέρουν καθόλου καλές υπηρεσίες στην εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους. Η πατριωτική αριστερά και η «αντιιμπεριαλιστική» αναρχία μιλούν για τουρκική «προκλητικότητα» και αποδέχονται τους εθνικούς μύθους, είτε ευθέως, είτε εμμέσως με πιο εξεζητημένα επιχειρήματα. Για την άμεση ή έμμεση υποστήριξη της ελληνικής πλευράς επιστρατεύονται διάφορα προσχήματα: 1) η αυταρχική ή «φασιστική» φύση του καθεστώτος Ερντογάν, λες και είναι καθήκον του ελληνικού κράτους και όχι του τουρκικού εργατικού κινήματος η ανατροπή του∙ 2) η οικονομική ισχύς της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας, σαν να μην ήταν και η Τουρκία εδώ και καιρό σε βαθιά οικονομική κρίση –στην οποία άλλωστε προσπαθεί να απαντήσει ο Ερντογάν με τις υποσχέσεις για κοιτάσματα φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα και προοπτικά στη Μεσόγειο, ως μια φυγή προς τα μπρος, απέναντι, εκτός των άλλων, στη δραματική υποτίμηση του εθνικού νομίσματος∙ 3) ο αναθεωρητικός ρόλος της Τουρκίας, που υποτίθεται πως είναι η μόνη που αμφισβητεί τις συνθήκες και το status quo της περιοχής και απειλεί με επαναχάραξη των συνόρων, λες και δεν ήταν η Ελλάδα, π.χ, που πρώτη ιστορικά επεξέτεινε μονομερώς τα χωρικά της ύδατα στα 6 ναυτικά μίλια και τον εναέριο χώρο της στα 10 ναυτικά μίλια ή που εγκατέστησε στρατό στα αποστρατιωτικοποιημένα νησιά∙ 4) η υποτιθέμενη διαχρονική εύνοια των ιμπεριαλιστών προς την Τουρκία (τη στιγμή που στο πλευρό της Ελλάδας στέκονται οι μεγαλύτερες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, προεξαρχόντων των ΗΠΑ και της ΕΕ), που ανακοινώνει επιβολή νέων κυρώσεων στην Τουρκία για χάρη της Ελλάδας και της Κύπρου. Όλα τα παραπάνω είναι προφάσεις εν αμαρτίαις, αριστερή αργκό για να προσχωρήσουν στον εθνικισμό που σέρνει τους εργαζόμενους πίσω από τα αφεντικά τους.
Στις κρίσιμες αυτές καταστάσεις, δεν αρκεί ούτε μια τοποθέτηση γενικής ειρηνιστικής αμφίπλευρης καταδίκης του ελληνοτουρκικού ανταγωνισμού που είναι «αντιδραστικός και από τις δύο πλευρές». Ασφαλώς και είναι, και δεν έχουμε καμία αμφιβολία ότι και ο Ερντογάν είναι πρώτα από όλα εχθρός της εργατικής τάξης και των λαών που ζουν στη δική του πατρίδα· αυτόν όμως θα τον αντιμετωπίσει το εργατικό κίνημα των λαών της Τουρκίας, και το κάνει ήδη, χωρίς να χρειάζεται τους Έλληνες πατριώτες. Η εργατική τάξη της Ελλάδας (όπως και αυτή της Τουρκίας) δεν έχει τίποτα να κερδίσει από μια ΑΟΖ, την οποία θα εκμεταλλευτούν αποκλειστικά και μόνο ντόπιοι καπιταλιστές ή πολυεθνικές. Το ότι τη μερίδα του λέοντος από τις πιθανές γεωτρήσεις υδρογονανθράκων θα την έπαιρνε μάλλον το ξένο κεφάλαιο είναι δευτερεύον, γιατί για τους εργαζόμενους είναι ξένα τα συμφέροντα όλων των καπιταλιστών, ανεξαρτήτως εθνικότητας. Έλληνες και Τούρκοι εργαζόμενοι έχουν, αντιθέτως, να χάσουν τα πάντα από μια ενδεχόμενη πολεμική σύγκρουση. Ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος θα ήταν μια αιματοχυσία των εργαζομένων των δύο χωρών για τα συμφέροντα των αφεντικών τους και μόνο. Αλλά και χωρίς τoν πόλεμο, η αντιπαλότητα των εργατικών τάξεων των δύο χωρών κάνει τις αστικές τους τάξεις και τις κυβερνήσεις τους ισχυρότερες, με τη δύναμη της «εθνικής ενότητας» ενάντια στον υποτιθέμενο κοινό εξωτερικό εχθρό. Είναι γνωστό ότι μπροστά στον «εθνικό κίνδυνο», κάθε διεκδίκηση πρέπει να σταματήσει για το λεγόμενο κοινό καλό. Επιπλέον, οι εργατικές τάξεις και των δύο χωρών έχουν μόνο να χάσουν από τη μετατροπή του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου σε μια λίμνη εξορύξεων, σε μια λογική απόλυτης προσκόλλησης στην, εν πολλοίς, ξοφλημένη οικονομία των υδρογονανθράκων, μια προοπτική που θα καταστρέψει ακόμα περισσότερο το ήδη υποβαθμισμένο φυσικό περιβάλλον, θα δηλητηριάσει ακόμα περισσότερο τον αέρα και το νερό. Καμία εμπιστοσύνη δεν μπορεί να υπάρξει στις διαπραγματεύσεις των κυβερνήσεων, τον ιμπεριαλιστικό «διεθνή παράγοντα» και το λεγόμενο διεθνές δίκαιο. Σήμερα χρειάζεται αντιπολεμικό κίνημα στην πράξη. Η μόνη εγγύηση εναντίον του πολέμου είναι η άρνηση των υποτελών να πολεμήσουν για τα αφεντικά τους και η διεθνιστική συναδέλφωσή τους με τους υποτελείς των “αντίπαλων” χωρών. Για να μπορεί η ελληνική εργατική τάξη να ανταποκριθεί σε αυτό, όμως, πρέπει πρώτα από όλα να απαλλαγεί από το πατριωτικό δηλητήριο και την ιδέα πως το ελληνικό κράτος έχει κάποιο υποτιθέμενο δίκαιο με το μέρος του. Πρέπει να δει τον πραγματικό εχθρό εκεί που πραγματικά είναι: στην κυρίαρχη τάξη, στη συστημική προπαγάνδα, στην “ίδια μας τη χώρα”. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το κύριο καθήκον της αντικαπιταλιστικής αριστεράς: να βοηθήσει σε αυτό αποκαλύπτοντας τους εθνικούς μύθους.
